ต้นมะเกลือ

ชื่อวิทยาศาสตร์  : Diospyros mollis Griff.
วงศ์  : Ebenaceae
ชื่อท้องถิ่น  : มะเกือ มะเกีย (ภาคเหนือ) เกลือ (ภาคใต้) หมักเกลือ (ตราด) 
ลักษณะของพืช  : มะเกลือเป็นไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงขนาดใหญ่ ใบรูปไข่รีแหลม ดอกเป็นช่อใหญ่  ประกอบด้วยดอกเล็ก สีเหลืออมเขียวใบไม้ ผลกลมสีเขียวใบไม้เช่นเดียวกัน แก่แล้วจะกลายเป็นสีดำ ยางผลมะเกลือใช้ย้อมผ้าให้เป็นสีดำ
การปลูก  : มะเกลือปลูกโดยการใช้เมล็ด เป็นไม้ที่ขึ้นได้ในดินแทบทุกชนิด เหมาะที่จะปลูกในฤดูฝน ต้นมะเกลือนี้ หากถูกแดดดีจัด จะให้ผลดกมาก แต่ใบจะไม่ค่อยงาม วิธีปลูกให้เพาะเสียก่อน เช่นเดียวกับต้นไม้ชนิดอื่น แล้วเอาไปปลูกในหลุมที่เตียมไว้ 
ส่วนที่ใชเป็นยา  : ผลดิบสด (ผลแก่ที่ออกสีขาว ผลสุกสีเหลือง หรือผลสีดำ อย่าเอามาใช้เด็ดขาด)
ช่วงเวลาที่เก็บเป็นยา  : ผลดิบสดๆ
รสและสรรพคุณยาไทย  : รสเบื่อเมา  สรรพคุณใช้ถ่ายพยาธิตัวตืด และพยาธิไส้เดือนตัวกลม
ข้อมูลทางวิทยาศาตร์  : ผลดิบจะมี Diglucosids ของ diospyrol ชื่อว่า tetrahydroxy dimethyl bi-napthalene สารนี้เมื่อถูก " ออกซิไดซ์ " จะเปลี่ยนเป็นสารประกอบสีดำ เมื่อพิจารณาโครงสร้างของสาร diospyrol เห็นว่ามีส่วนคล้ายกับสาร alpha และ beta naphthol ซึ่งมีพิษต่อ ประสาทตา ดังนั้นการใช้มะเกลือ ก็ควรจะใช้ด้วยความระมัดระวัง ให้มากด้วย อย่าใช้ผิดวิธีที่แนะนำเด็ดขาด
วิธีใช้  : ชาวบ้านรู้จักใช้ลุกมะเกลือถายพยาธิ มานานแล้ว ผลดิบและสดของมะเกลือ ได้ผลดีสำหรับพยาธิปากขอ และพยาธิเส้นด้าย ผลแก่ที่มีสีขาว ผลสุกสีเหลืองหรือผลสีดำห้ามใช้ โดยนำเอาผลสดสีเขียวที่ไม่ช้ำไม่ดำ จำนวนเท่ากับอายุของผู้ป่วย คิดอายุ 1 ปีต่อมะเกลือ 1 ผล แต่ไม่เกิน 25 ผล คือคนไ้ข้อายุเกิน 25 ปีก็ต้องคิด 25 ผลเท่านั้น เอาผลมะเกลือดังกล่าวมาโขก ให้แหลกแล้วเอามาผสมกับหัวกะทิสด คั้นเอาแต่น้ำมาดื่ม ให้หมดก่อน รับประทานอาหารเช้า หากเวลาผ่านไปแล้ว 3 ชั่วโมงยังไม่ถ่าย  ให้ใช้ยาระบาย เช่น ดีเกลือ 2 ช้อนโต๊ะ ละลายกับน้ำดื่มตามลงไปอีก แล้วผู้ป่วยจะถ่ายเอาพยาธิออกมาในที่สุด